Επιμορφωτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικών σε θέματα
Φυσικών Επιστημών τύπου PISA
1η ενότητα
Περιγραφή του Επιμορφωτικού Προγράμματος:
Το επιμορφωτικό πρόγραμμα αποσκοπεί στην υποστήριξη των εκπαιδευτικών των Φυσικών Επιστημών, ώστε να κατανοήσουν σε βάθος το πλαίσιο του PISA για τον επιστημονικό εγγραμματισμό και να μπορούν να μετασχηματίζουν τα χαρακτηριστικά των θεμάτων και ερωτήσεων τύπου PISA σε στοχευμένες διδακτικές πρακτικές και δραστηριότητες αξιολόγησης. Κεντρικός προσανατολισμός του προγράμματος είναι η ενίσχυση της ικανότητας των μαθητών/τριών να ερμηνεύουν φαινόμενα, να σχεδιάζουν και να αξιολογούν διερευνήσεις, να αναλύουν κριτικά δεδομένα και πληροφορίες και να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σε αυθεντικά πλαίσια.
Το πρόγραμμα συνδυάζει τη θεωρητική κατανόηση του επιστημονικού εγγραμματισμού, όπως ορίζεται στο PISA 2025, με την πρακτική αξιοποίησή του στη διδασκαλία και την αξιολόγηση. Οι επιμορφούμενοι/ες εξοικειώνονται με τις βασικές διαστάσεις του πλαισίου αξιολόγησης, όπως οι επιστημονικές ικανότητες, τα είδη γνώσης, τα πλαίσια των θεμάτων, οι στάσεις απέναντι στην επιστήμη και η περιβαλλοντική διάσταση, ενώ παράλληλα αναλύουν τη δομή και τη μεθοδολογία της έρευνας, καθώς και βασικά ευρήματα που αφορούν τις επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών/τριών και τις ανισότητες που αναδεικνύονται μέσα από τα δεδομένα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διδακτική αξιοποίηση των αποτελεσμάτων του PISA, στον σχεδιασμό δραστηριοτήτων με αυθεντικά δεδομένα, αναπαραστάσεις και θέματα τύπου PISA, στη διαφοροποίηση της διδασκαλίας ανάλογα με τους μαθησιακούς στόχους και τα επίπεδα ετοιμότητας των μαθητών/τριών, καθώς και στη σύνδεση των αρχών του επιστημονικού εγγραμματισμού με τα Νέα Προγράμματα Σπουδών, τη διερευνητική μάθηση, την έρευνα δράσης και τις μορφές συνεργατικής επαγγελματικής μάθησης στο σχολείο. Παράλληλα, το πρόγραμμα καλλιεργεί την ικανότητα υπεύθυνης επικοινωνίας των αποτελεσμάτων του PISA προς την εκπαιδευτική και ευρύτερη κοινότητα, με έμφαση στην ουσιαστική ερμηνεία των ευρημάτων και όχι στη στενή λογική της κατάταξης.
Στόχοι:
Να υποστηρίξει τους/τις εκπαιδευτικούς των Φυσικών Επιστημών ώστε να κατανοήσουν σε βάθος το πλαίσιο του PISA για τον επιστημονικό εγγραμματισμό και να είναι σε θέση να μετασχηματίζουν τα χαρακτηριστικά των ερωτήσεων και θεμάτων τύπου PISA σε στοχευμένες διδακτικές πρακτικές και δραστηριότητες αξιολόγησης. Με τον τρόπο αυτό, οι μαθητές/τριες θα ενισχύουν την ικανότητά τους να ερμηνεύουν φαινόμενα, να σχεδιάζουν και να αξιολογούν διερευνήσεις, να αναλύουν κριτικά δεδομένα και να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σε αυθεντικά πλαίσια.
Επιδιωκόμενα Επιμορφωτικά Αποτελέσματα:
Ενότητα 2:
Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας οι επιμορφούμενοι θα είναι σε θέση να:
- αναφέρουν τον σκοπό τη φιλοσοφία και τη διαχρονική εξέλιξη των κύκλων του PISA
- εξηγούν τι αξιολογεί και τι δεν αξιολογεί το PISA με έμφαση στη μετατόπιση από την εξέταση της σχολειοποιημένης γνώσης προς την αξιολόγηση της ικανότητας αξιοποίησης γνώσεων και δεξιοτήτων σε ποικίλα πραγματικά πλαίσια.
- περιγράφουν τα βασικά χαρακτηριστικά της δομής του τεστ PISA, όπως τα θέματα, τα εισαγωγικά κείμενα, τους τύπους ερωτήσεων, τη μορφή του ψηφιακού τεστ και τη λειτουργία του adaptive testing.
- ερμηνεύουν βασικές μεθοδολογικές παραμέτρους του PISA, όπως ο πληθυσμός στόχος, η δειγματοληψία, ο ρόλος των ερωτηματολογίων, οι κλίμακες επίδοσης και τα επίπεδα ικανότητας, καθώς και το εύρος της διεθνούς συμμετοχής στο PISA 2025.
Ενότητα 3:
Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας οι επιμορφούμενοι θα είναι σε θέση να:
- ορίζουν τον επιστημονικό εγγραμματισμό στο PISA 2025.
- περιγράφουν τις βασικές διαστάσεις του επιστημονικού εγγραμματισμού στο PISA, όπως η γνώση, οι δεξιότητες, οι στάσεις και τα πλαίσια.
- διακρίνουν τις έννοιες της ικανότητας και της δεξιότητας, σύμφωνα με το πλαίσιο του PISA
- συσχετίζουν την εξέλιξη του ορισμού του επιστημονικού εγγραμματισμού με τις μεταβολές στις αντιλήψεις για τον ρόλο του επιστημονικά και τεχνολογικά ενημερωμένου πολίτη στη σύγχρονη κοινωνία.
Ενότητα 4:
Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας οι επιμορφούμενοι θα είναι σε θέση να:
- περιγράφουν τα πλαίσια θεμάτων/ερωτήσεων που χρησιμοποιεί το PISA (προσωπικό, τοπικό-εθνικό και παγκόσμιο) και αιτιολογούν το πλαίσιο που χρησιμοποιούν συγκεκριμένες ερωτήσεις τύπου PISA.
- αναγνωρίζουν και να αιτιολογούν την επιστημονική ικανότητα που ελέγχει μια ερώτηση τύπου PISA
- περιγράφουν τα 3 είδη γνώσης στο PISA (γνώση περιεχομένου, διαδικαστική γνώση και επιστημική/επιστημολογική γνώση) και αιτιολογούν το είδος της γνώσης που απαιτούν διαφορετικές ερωτήσεις.
- σχεδιάζουν ερωτήσεις που αξιοποιούν τα διαφορετικά πλαίσια, αξιολογούν επιλεγμένες επιστημονικές ικανότητες και προϋποθέτουν διαφορετικό είδος γνώσης για να απαντηθούν.
- εξηγούν τη σημασία της περιβαλλοντικής διάστασης και της δράσης στην Ανθρωπόκαινο, περιγράφοντας τις περιβαλλοντικές ικανότητες που αξιολογεί το PISA και τη σύνδεσή τους με τον επιστημονικό εγγραμματισμό.
- συσχετίζουν στάσεις, επιστημονική ταυτότητα και αξιολόγηση πηγών με την έννοια της επιστημονικής ταυτότητας στο πλαίσιο του PISA.
- αναγνωρίζουν τη σχέση ανάμεσα στις στάσεις απέναντι στην επιστήμη, την επιστημονική ταυτότητα και την αξιολόγηση πηγών, και να αιτιολογούν πώς οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν την τεκμηριωμένη ερμηνεία πληροφοριών και τη λήψη αποφάσεων σε επιστημονικά και κοινωνικοεπιστημονικά ζητήματα
- εφαρμόζουν τις βασικές αρχές κωδικοποίησης και βαθμολόγησης απαντήσεων.
Ενότητα 5:
Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας οι επιμορφούμενοι θα είναι σε θέση να:
- περιγράφουν τη διαχρονική πορεία των επιδόσεων των Ελλήνων μαθητών στο PISA και να συγκρίνουν βασικά στοιχεία των επιδόσεων αυτών με τις επιδόσεις άλλων χωρών.
- εντοπίζουν και να αναλύουν βασικές αδυναμίες της διδασκαλίας και της αξιολόγησης στις Φυσικές Επιστήμες, μέσα από τα δεδομένα των επιδόσεων και των απαντήσεων στο ερωτηματολόγιο, όπως:
α) η παραδοσιακή διδασκαλία,
β) η έμφαση στην αξιολόγηση της δηλωτικής γνώσης και στην επίλυση ασκήσεων που συνήθως απαιτούν γνώση τυποποιημένης μεθοδολογίας
γ) το εργαστήριο «συνταγή»,
δ) η απουσία επιστημικής γνώσης.
ε) οι ερωτήσεις που συνήθως δεν ζητούν αξιοποίηση πληροφοριών από αναπαραστάσεις ή από συνδυασμό πηγών.
- εντοπίζουν ανισότητες στις επιδόσεις των μαθητών, μέσα από τα δεδομένα των επιδόσεων και των απαντήσεων στο ερωτηματολόγιο, όπως
α) Το «χάσμα επίδοσης».
β) Οι διαφορές επίδοσης ανάλογα με το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, το φύλο, και το μεταναστευτικό υπόβαθρο.
- συνδέουν τις δυσκολίες μετακίνησης προς πιο καινοτόμες μορφές διδασκαλίας με τις κεντρομόλες δυνάμεις που υπάρχουν στο εκπαιδευτικό μας σύστημα και με προβλήματα επιμόρφωσης.
Ενότητα 6:
Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας οι επιμορφούμενοι θα είναι σε θέση να:
- μεταφράζουν βασικά ευρήματα του PISA σε προτεραιότητες για τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών, με έμφαση:
α) στη διερευνητική διδασκαλία και μάθηση,
β) στην ερμηνεία δεδομένων από αυθεντικά περιβάλλοντα,
γ) στις δεξιότητες επιστημονικής μεθοδολογίας και
δ) στην επιστημική/επιστημολογική γνώση.
- σχεδιάζουν δραστηριότητες που αξιοποιούν αυθεντικά δεδομένα και αναπαραστάσεις, όπως πίνακες και διαγράμματα, για την ενίσχυση του επιστημονικού εγγραμματισμού των μαθητών.
- αξιοποιούν θέματα τύπου PISA στη διδασκαλία, ενσωματώνοντας κατάλληλες διδακτικές σκαλωσιές για την υποστήριξη μαθητών με διαφορετικά επίπεδα ετοιμότητας.
- τροποποιούν τη δυσκολία μιας ερώτησης ή δραστηριότητας, ώστε να ανταποκρίνεται σε διαφορετικά επίπεδα δυσκολίας.
- σχεδιάζουν ή ανασχεδιάζουν μάθημα διάρκειας μίας διδακτικής ώρας, αξιοποιώντας αποθετήρια θεμάτων και εκπαιδευτικού υλικού PISA, καθώς και παραδείγματα σχεδίων μαθήματος.
Ενότητα 7:
Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας οι επιμορφούμενοι θα είναι σε θέση να:
- συσχετίζουν βασικές αρχές του πλαισίου PISA με στοιχεία των Νέων Προγραμμάτων Σπουδών.
- αξιολογούν 2–3 σχέδια μαθήματος ως προς τη συνάφειά τους με το πλαίσιο PISA
- σχεδιάζουν μια μικρής διάρκειας παρέμβαση ή έρευνα δράσης, για τη διερεύνηση δυσκολιών και την ενίσχυση των ικανοτήτων ερμηνείας και επιχειρηματολογίας των μαθητών/τριών.
- εντάσσουν στοιχεία του πλαισίου PISA σε δράσεις Συλλογικού Προγραμματισμού και σε μορφές συνεργατικής επαγγελματικής μάθησης στο σχολείο.
Ενότητα 8:
Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας οι επιμορφούμενοι θα είναι σε θέση να:
- επικοινωνούν υπεύθυνα τα αποτελέσματα του PISA, αναγνωρίζοντας τι μετρά και τι δεν μετρά η έρευνα και μετατρέποντας τα βασικά ευρήματα σε τεκμηριωμένες εκπαιδευτικές προτεραιότητες, αντί για τη στενή λογική της θέσης της χώρας στην γενική κατάταξη.
- εξηγούν τη σημασία της ανάπτυξης του επιστημονικού εγγραμματισμού στις σύγχρονες κοινωνίες, συνδέοντάς την με τις ανάγκες της τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων και της υπεύθυνης συμμετοχής σε κοινωνικά και επιστημονικά ζητήματα.
Περιεχόμενο του Επιμορφωτικού Προγράμματος:
2. Το PISA
Εισαγωγή
2.1 Τι είναι το PISA: Σκοπός, φιλοσοφία και κύκλοι PISA
2.2 Τι αξιολογεί και τι δεν αξιολογεί το PISA
2.3 Θέμα PISA (εισαγωγικό κείμενο, τύποι ερωτήσεων και γνωστική απαίτηση)
2.4 Το ψηφιακό τεστ και η προσαρμοστική αξιολόγηση (adaptive testing)
2.5 Δειγματοληψία και πληθυσμός- στόχος
2.6 Τα ερωτηματολόγια του PISA
2.7 Κλίμακες επίδοσης και επίπεδα ικανότητας
2.8 Οι χώρες και οι περιοχές που συμμετείχαν στο PISA 2025
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
3. Επιστημονικός εγγραμματισμός: Εννοιολογήσεις και Θεωρητική Πλαισίωση.
Εισαγωγή
3.1 Ορισμός του επιστημονικού εγγραμματισμού στο PISA 2025
3.2 Διαστάσεις του επιστημονικού εγγραμματισμού
3.3 Σύγκριση των ορισμών από το PISA 2000 έως το PISA 2025.
3.4 Επιστήμη, τεχνολογία, κοινωνία: ο ρόλος του “Ενημερωμένου Πολίτη”
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
4. Επιστημονικός εγγραμματισμός: Το Πλαίσιο Αξιολόγησης.
Εισαγωγή
4.1 Το πλαίσιο των θεμάτων
4.1.1 Προσωπικό, τοπικό/εθνικό και παγκόσμιο πλαίσιο
4.1.2 Θεματικές περιοχές
4.1.3 Το περιεχόμενο των ερωτήσεων PISA
4.2 Οι επιστημονικές ικανότητες που αξιολογεί το PISA
4.2.1 Ερμηνεία φαινομένων με επιστημονικό τρόπο
4.2.2 Κατασκευή και αξιολόγηση σχεδίων επιστημονικής διερεύνησης & κριτική ερμηνεία δεδομένων/τεκμηρίων.
4.2.3 Αναζήτηση, αξιολόγηση και χρήση επιστημονικής πληροφορίας για λήψη απόφασης και δράση
4.3 Οι τύποι γνώσης στο PISA 2025
4.3.1 Γνώση Περιεχομένου
4.3.2 Διαδικαστική Γνώση (πώς χρησιμοποιούμε την επιστημονική μέθοδο)
4.3.3 Επιστημική/επιστημολογική Γνώση (γιατί είναι αξιόπιστη)
4.4 Επιστημονική ταυτότητα
4.4.1 Στάσεις απέναντι στην επιστήμη
4.4.2 Κριτική επιστημονική διάθεση και αξιολόγηση πηγών.
4.4.3 Περιβαλλοντική διάσταση -Δράση στην Ανθρωπόκαινο.
4.5 Μεθοδολογική Πλαισίωση της Αξιολόγησης
4.5.1 Η χρήση αυθεντικών σεναρίων
4.5.2 Παραδείγματα ερωτήσεων με διαφορετικούς βαθμούς δυσκολίας
4.6 Η κωδικοποίηση των απαντήσεων
4.6.1 Οδηγίες κωδικοποίησης
4.6.2 Παραδείγματα οδηγιών κωδικοποίησης των απαντήσεων
Ενδεικτική βιβλιογραφία
5. Επιστημονικός εγγραμματισμός: Ερευνητικό Υλικό, Δεδομένα και αποτελέσματα της Έρευνας PISA
5.1 Παρουσίαση των επιδόσεων των Ελλήνων μαθητών διαχρονικά
5.2 Τα ερωτηματολόγια του PISA και τα βασικά ευρήματα από αυτά
5.3 Αδυναμίες της διδασκαλίας και της αξιολόγησης στη χώρα μας
5.3.1 Παραδοσιακή διδασκαλία
5.3.2 Έμφαση στην αξιολόγηση δηλωτικής γνώσης
5.3.3 Έμφαση στην αξιολόγηση επίλυσης τυποποιημένων ασκήσεων
5.3.4 Έμφαση στο εργαστήριο «συνταγή»
5.3.5 Σχεδόν πλήρης απουσία της επιστημικής γνώσης.
5.3.6 Αδυναμίες στην αξιοποίηση πληροφοριών από αναπαραστάσεις και συνδυασμό πηγών (πολυτροπικά κείμενα).
5.3.7 Παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη μετάβαση σε πιο μαθητοκεντρικές διδακτικές πρακτικές
5.4 Ζητήματα ισότητας επιδόσεων στην ελληνική εκπαίδευση
5.4.1 Το «χάσμα επίδοσης»
5.4.2 Διαφορές επίδοσης ανάλογα με το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο
5.4.3 Διαφορές επίδοσης ανάλογα με το φύλο
5.4.4 Διαφορές επίδοσης ανάλογα με το μεταναστευτικό υπόβαθρο
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
6. Εκπαιδευτική/Διδακτική Αξιοποίηση της Έρευνας PISA
6.1 Μετάφραση των ευρημάτων PISA σε προτεραιότητες διδασκαλίας
6.1.1. Η υπάρχουσα κατάσταση με βάση τα διδακτικά εγχειρίδια
6.1.2 Ερμηνεία δεδομένων από αυθεντικά περιβάλλοντα
6.1.3. Αξιοποίηση πληροφοριών από συνδυασμό πηγών
6.1.4 Ενίσχυση της επιχειρηματολογίας και της τεκμηριωμένης κρίσης
6.1.5 Διαδικαστική γνώση - Διερευνητική διδασκαλία και μάθηση
6.1.5.1 Δεξιότητες επιστημονικής μεθοδολογίας
6.1.5.2 Το πλαίσιο της διερευνητικής διδασκαλία και μάθησης
6.1.6 Επιστημική γνώση
6.2 Πώς φτιάχνω μια δραστηριότητα τύπου PISA και πώς αλλάζω τη δυσκολία της
6.2.1 Παραλλαγές μιας δραστηριότητας
6.2.2 Πώς χρησιμοποιώ σκαλωσίες μάθησης για τους πιο αδύναμους μαθητές
6.3 Σύντομη παρουσίαση αποθετηρίων με θέματα και υλικό για το PISA
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
7. Αξιοποίηση των Ερευνητικών Αποτελεσμάτων της Έρευνας ΡΙ5Α
7.1. Σύνδεση PISA με Νέα Προγράμματα Σπουδών
7.1.1 Χημεία Γυμνασίου
7.1.1.1 Έμφαση στη διαδικαστική γνώση
7.1.1.2 Έμφαση στην επιστημική γνώση
7.1.1.3 Δραστηριότητες σε αυθεντικό πλαίσιο και σε σύνδεση με το περιβάλλον
7.1.2 Χημεία Γενικού Λυκείου
7.1.2.1 Έμφαση στη διαδικαστική γνώση
7.1.2.2. Έμφαση στην επιστημική γνώση
7.1.2.3. Δραστηριότητες σε αυθεντικό πλαίσιο και σε σύνδεση με το περιβάλλον
7.1.2.4. Θέμα τύπου PISA από την Τράπεζα Θεμάτων της Α΄ Γενικού Λυκείου
7.1.3 Φυσική Γυμνασίου
7.1.3.1 Έμφαση στη διαδικαστική γνώση
7.1.3.2 Δραστηριότητες σε αυθεντικό πλαίσιο και σε σύνδεση με το περιβάλλον
7.1.4 Φυσική Γενικού Λυκείου
7.1.4.1 Έμφαση στη διαδικαστική γνώση
7.1.4.2. Θέμα τύπου PISA από την Τράπεζα Θεμάτων της Α΄ Γενικού Λυκείου
7.1.5 Βιολογία Γυμνασίου
7.1.5.1 Έμφαση στη διαδικαστική γνώση
7.1.5.2 Δραστηριότητες σε αυθεντικό πλαίσιο και σε σύνδεση με το περιβάλλον
7.1.6 Βιολογία Γενικού Λυκείου
7.1.6.1 Έμφαση στη διαδικαστική γνώση
7.1.6.2 Δραστηριότητες σε αυθεντικό πλαίσιο και σε σύνδεση με το περιβάλλον
7.2 Παρουσίαση σχεδίων μαθήματος με αξιοποίηση ερωτήσεων PISA
7.3 Παραδείγματα ένταξης του πλαισίου PISA στον Συλλογικό Προγραμματισμό και την Εσωτερική Αξιολόγηση
7.3.1 Πρόταση για μικρή έρευνα δράση με παρέμβαση 2 εβδομάδων
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
8. Η Δημόσια Κατανόηση και Επικοινωνία της Έρευνα ΡISΑ
Εισαγωγή
8.1 Υπεύθυνη επικοινωνία αποτελεσμάτων PISA
8.1.1 Τα αποτελέσματα PISA 2022: Η εικόνα της Ελλάδας
8.1.2 Τι μετράει η PISA και τι δεν μετράει
8.1.3 Ίδια αποτελέσματα διαφορετικές ερμηνείες
8.2 Η ανάγκη για έμφαση στις ικανότητες στις σύγχρονες κοινωνίες
8.2.1 Οι ικανότητες στις Φυσικές Επιστήμες
8.2.2 Μετατροπή ευρημάτων σε εκπαιδευτικές προτεραιότητες
8.2.3 Η ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα και ο ρόλος της επιμόρφωσης.
Ενδεικτική βιβλιογραφία